Herdenkingssteen op straat (Stolpersteine)

Stolpersteine (herdenkingssteen) op straat voor Groningse dove joodse mensen

Door Henk Betten

Er is een derde Stolpersteine geplaatst voor Hans Valk, een dove joodse man, op dinsdag 23 februari 2016 door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig zelf op de Burgemeester Meineszlaan 87b, Rotterdam!  Als eerste in Nederland, speciaal voor dove Joodse mensen!

Eind 2015 had Demnig als initiatiefnemer van dit project al 56.000 Stolpersteine geplaatst in meer dan duizend steden en dorpen in achttien landen. De eerste steentjes heeft hij in 1999 in Berlijn gelegd. Het initiatief vindt internationaal weerklank, want inmiddels zijn in meer dan 600 Europese steden ongeveer 40.000 gedenksteentjes geplaatst. De afmeting is 10 bij 10 centimeter. De eerste steen is in 2007 te Borne (Overijssel) gelegd. Ook in circa 75 Nederlandse steden liggen al Stolpersteine, in het noorden onder andere in Assen, Haren, Bedum, Grootegast, Drieborg, Pekela en Stadskanaal.

Waarom?

Een stolpersteine (in het Nederlands: struikelsteen en ook als herdenkingssteen genoemd) is voor onder andere joodse mensen die in de Tweede Wereldoorlog zijn weggevoerd en vergast. In Rotterdam is het voor het eerst in Nederland begonnen met de herdenking, speciaal voor dove joodse mensen.

Op de website van http://www.doof.nl/nieuws/stolperstein-voor-dove-hans-valk/29490 is te lezen:

Op dinsdag 23 februari 2016 werd op de Burgemeester Meineszlaan in Rotterdam een Stolpersteine geplaatst voor de dove Hans Valk. Valk kwam net als zijn beide ouders om tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hans Valk was een zoon van Joseph Valk en Sebilla Cohen. De dove jongen ging in zijn jeugdjaren naar de dovenschool te Rotterdam. Daarna werd Hans Valk in het Apeldoornse Bosch te Apeldoorn geplaatst, een instelling voor Joodse kinderen met psychische of opvoedingsproblemen en kinderen met een mentale beperking. Op 21-22 januari 1943 werden bijna negenhonderd joodse patiënten en meer dan vijftig personeelsleden van de joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornse Bosch door de nazi’s weggevoerd naar het concentratiekamp Auschwitz/Birkenau.

In Groningen hebben ook dove joodse mensen gewoond, waaraan wij als commissieleden van Historie Doven Groningen ook aandacht willen geven en zo een stolpersteine willen aanbieden. Hierover is momenteel overleg gaande met het bestuur van de Stichting Clubhuis voor Doven. Dove joodse mensen heten Esther de Beer en haar zus Saartje de Beer, hun adres was Nieuwstad te Groningen en zijn samen omgekomen op 12 februari 1943 in Auschwitz. Grietje Cohen en haar zus Saartje Cohen hadden een woonadres te Groningen en werden in februari 1942 geplaatst in het Apeldoornse Bos en omgekomen op 25 januari 1943 in Auschwitz. Het gezin, bestaande uit Louis Monasch Jr., Elisabeth Monasch-Cohen, zijn vrouw en hun zoon Leo Louis (alle doof) en zijn horende zusje Leida Betsy woonden volgens opgave in februari 1941 aan de Sitterstraat in Helpman-Groningen, en zijn allen omgekomen op 29 oktober 1942 te Auschwitz, samen met Meijer Gosschalk en zijn familie, die in de slagerij aan de Folkingestraat te Groningen woonden. Alle genoemde mensen behalve Leida Betsy Monasch waren als leerlingen van het Koninklijke Instituut voor Doven H.D. Guyot te Groningen.

Misschien zijn er lezers op deze website die meer weten over andere dove joodse Groningers? Dan graag doorgeven aan Henk Betten: e-mail: henk.betten@home.nl