Doveninstituut wijkt voor rechtbank

Deze week al 20 jaar geleden met de afbraak van het voormalige doveninstituut Guyot snik snik

overgenomen:
Nieuwsblad van het Noorden
woensdag 28 september 1994

De val van herfstbladeren op het Guyotplein, een van de groene longen van het Groninger stadscentrum, wordt dit jaar begeleid door mokerslagen. De beul van Groningen – sloopbedrijf Steenhuis – is bezig  met de afbraak van het voormalige doveninstituut Guyot.
Twee begin- 19e eeuwse panden blijven staan. De rest van de gebouwen tussen Guyotplein, Kleine Leliestraat en Nieuwe Ebbingestraat maakt plaats voor de nieuwe rechtbank.

Net als bij de sloop van het nieuwe stadhuis op de Grote Markt en de kop van de Oosterpoort, trekt de afbraak van het doveninstituut voortdurend de aandacht van voorbijgangers. Ze kunnen de ontwikkelingen sinds veertien dagen nauwelijks bijhouden, zo snel gaan de slopers te werk. Nu de voorbereidingen achter de rug zijn, hebben de grijpkraan, de hydraulische knijpschaar en ander zwaar materieel ruim baan.
Er is vanaf de Ossenmarkt een verrassende doorkijk ontstaan op de verschillende gevels aan de noordkant van de Kleine Leliestraat. Vanaf de Nieuwe Boteringestraat – waar het advocatenkantoor Van Lelyveld, Van den Noort en Buijtenhuys straks bijna letterlijk kind aan huis is op de rechtbank – is goed te zien hoe groot het terrein is dat wordt bebouwd. Het wordt met 13.000 vierkante meter en een investering van f 60 miljoen het grootste actuele bouwproject in de stad. Groter nog dan bijvoorbeeld de veelbeschreven Waagstraat.
Het doveninstituut, dat in 1985 verhuisde naar Haren, heeft in de loop van de geschiedenis steeds meer beslag gelegd op deze hoek in de stad. Naast de oudste delen (Guyotplein 2 uit 1808 en de directeurswoning met achterliggende binnenstadstuin op nr 3) werd alsmaar bijgebouwd. Het complex overleefde de oorlog vrijwel ongeschonden.
Van het grote lokalengebouw op nr 1 – om de hoek van de Nieuwe Boteringestraat – is het dakbeschot verwijderd. Het jongenshuis aan de Nieuwe Boteringestraat is al helemaal verdwenen en van het meisjeshuis aan de Kleine Leliestrat is vermoedelijk vandaag de laatste steen omvergehaald. De woningen tussen de internaatsgebouwen, waaronder een oude dienstwoning naast het meisjeshuis, zwichtten ook al onder de slopershamer.
Keurig verdeeld in porties stenen, balken en sloophout verdwijnt het instituut nu richting tweedehands bouwmaterialenhandel. De mooiste tastbare herinnering aan tijden van weleer, het borstbeeld van stichter Henri Daniël Guyot, werd vorige week door Monumentenzorg van de gevel gehaald. Het zal in de toekomst een waardige plek krijgen op een speciaal gemetseld muurtjebij de ingang van het huidige instituut in Haren. Guyot stichtte het – eerste Nederlandse – doveninstituut in 1790. Sindsdien hebben duizenden dove Nederlanders een belangrijk deel van hun jeugd in Groningen doorgebracht.
‘Als oud-medewerkers zijn we de afgelopen weken regelmatig even bij de sloop gaan kijken. Bijna elke dag ben ik er even geweest,’ zegt direkteur A.S. Oostra vanuit Haren. De aanblik wekt volgens hem een hoop nostalgie op. ‘Dat is voor ons snel van voorbijgaande aard, neem ik aan. Maar de oud-leerlingen hebben het er moeilijker mee. Ze worden echt in hun ziel getroffen bij de huidige aanblik van het Guyotplein. Het is ook niet niets. De meesten hebben van hun 3e tot hun 20e jaar in het instituut gewoond. Zeventien belangrijke jaren van hun leven. Ze vonden de verhuizing van het instituut naar Haren al niet leuk.’
Na het vertrek van het instituut waar gemiddeld tussen 200 en 250 leerlingen intern woonden, zetelden diverse rijksdiensten in de gebouwen. Het open huis bij de komst van volkshuisvesting en rijksverkeersinspectie was de laatste keer dat oud-leerlingen massaal een kijkje namen in het voormalige instituut. Behalve de rijksdiensten nam de stichting woon- en werkgelegenheid voor kunstenaars ruimten in gebruik en kreeg een aantal studenten – onder meer in de voormalige directeurswoning –  de woonruimte van zijn leven. Zij zijn, op de hielen gezeten door het tijdschema van de nieuwbouw als laatste gebruikers druk aan het verhuizen.
Tegen de nieuwbouw is volgens een woordvoerder van de gemeente nauwelijks geprotesteerd. Er was een kortstondige kraakactie in de zomervakantie, maar uiteindelijk bleef er maar één bezwaarschrift over. Dat kreeg eerder deze maand een door de gemeente gewenste juridische afwikkeling, zodat niets de nieuwbouw meer in de weg staat.

De sloop wordt in december voltooid. Daarna zullen de damwanden worden geslagen en wordt de 3,5 meter diepe bouwput gegraven. Er moet circa 20.000 m3 grond worden verwijderd. Het merendeel gaat naar de skiheuvel bij het sportcentrum Kardinge. Door de aanwezigheid van oude olietanks moet een kleine grondsanering worden uitgevoerd. Als daarna ook de stadsarcheoloog zijn werk heeft gedaan, de panden zijn al beschreven en gefotografeerd in het kader van een bouwhistorisch onderzoek, kunnen vermoedelijk in maart de bouwers aan de slag. De rechtbank moet dan binnen twee jaar klaar zijn. Het bureau van wijlen architect Theo Bosch, die op 6 april plotseling overleed maar de tekeningen al klaar had, zal de uitvoering van diens werkk begeleiden. Wie de aannemer wordt, is nog niet bekend. De aanbesteding heeft binnenkort plaats.
Onder een deel van het complex, waar ongeveer 300 mensen komen te werken, wordt een parkeerkelder voor 60 personenauto’s aangelegd met een ingang aan de Kleine Leliestraat. In die kelder zullen ook de boevenwagens met gedetineerden arriveren en de arrestenverblijven worden ondergebracht. Bovengronds bestaat de nieuwbouw uit drie aaneengeschakelde delen om een middenterrein. De nieuwbouw wordt vijf verdiepingen hoog aan de kant van het Guyotplein (hoger dan het schoolgebouw), vier verdiepingen langs de Nieuwe Boteringestraat (deels hoger en langer dan het was) en driehoog aan de Kleine Leliestraat (lager dan het meisjeshuis). Achter het kantoorgedeelte aan de Nieuwe Boteringestraat komen op het binnenterrein drie ‘kwabben’ met alle zittingszalen van de rechtbank. Deze torens steken boven de kantoren uit.
Het oudste pand van het instituut en de naastgelegen directeurswoning worden gerenoveerd en ook bij de rechtbank betrokken. De prachtige rode beuk in de stadstuin van het huis, blijft staan. Personeel van rechtbank en openbaar ministerie – nu nog gehuisvest aan onder meer Oude Boteringestraat, Trompsingel, Kattenhage en Kempkensberg – kan straks in de buurty van de oude beuk de lunch gebruiken. Aan die kant van het complex heeft een aantal huiseigenaren aan de Nieuwe Kijk in ’t Jatstraat profijt van de nieuwbouw. Zij mogen een stuk van de tuin bij hun eigen tuin trekken. Eventuele uitbreiding in de toekomst heeft de Rijksgebouwendienst gedacht aan de westzijde van het Guyotplein en aansluitend aan de Kijk in ’t Jatstraat. Daar staat het voormalige Israëlitische kosthuis waar Joodse leerlingen koosjer konden eten. Het pand werd later ambachtsschool: de voormalige LTS en huishoudschool van het instituut. Wat er met de huidige panden van de rechterlijke macht gaat gebeuren, waaronder de historische en pas gerenoveerde oude zittingszaal, is overigens nog onbekend.
Het Guyotplein zelf zal vermoedelijk ook worden aangepast. Het is nog onduidelijk op welke manier.  Volgens een woordvoerder van de gemeente komen er in elk geval twintig parkeerplaatsen voor mindervalide. Het basketbalveldje zal vermoedelijk voor dat doel het loodje leggen.
 

Dank aan krantenknipels bewaard aan Roelof Meijer
Ik zelf overgetipt in 35 minuten heerlijk met 10 vingers gebruiken